გიორგი (გევორქ ) ბაშინჯაღიანი

სიღნაღში დაბადებული მხატვარი, რომელმაც კავკასიის ბუნება ტილოზე გადაიტანა

Image

სიღნაღი არაერთი საინტერესო ადამიანის დაბადებისა და შემოქმედებითი გზის დასაწყისი ყოფილა. მათ შორის განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს გევორქ (გიორგი) ზაქარიას ძე ბაშინჯაღიანს — სომეხ ფერმწერსა და პეიზაჟისტს, რომლის შემოქმედებაშიც კავკასიის ბუნებამ განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა.
ბაშინჯაღიანი 1857 წლის 16 სექტემბერს სიღნაღში დაიბადა. მისი მხატვრული განათლება თბილისში დაიწყო, შემდეგ კი პეტერბურგის საიმპერატორო სამხატვრო აკადემიაში გააგრძელა, სადაც მიხეილ კლოდტის ხელმძღვანელობით სწავლობდა. აკადემიის დასრულებისას მან ვერცხლის მედალი მიიღო ნამუშევრისთვის „არყის კორომი“.
განათლების დასრულების შემდეგ ბაშინჯაღიანმა კავკასიის სხვადასხვა კუთხეში მოგზაურობა დაიწყო. იგი ხატავდა სევანის ტბას, არარატს, ყაზბეგს, დარიალის ხეობას, ალაზნის ველს, ანისა და კავკასიის სხვა ადგილებს. ბუნების გარდა, მის ყურადღებას იქ მცხოვრები ადამიანების ყოველდღიური ცხოვრებაც იპყრობდა. სწორედ ამ მოგზაურობებმა ჩამოაყალიბა მისი შემოქმედების მთავარი მიმართულება, პეიზაჟი, რომელშიც ბუნების სილამაზესთან ერთად მხატვრის პირადი განცდაც იგრძნობოდა.

Image

(მარცხნიდან მარჯვნივ: ჰენრიკ პრინევსკი, მხატვარი გევორქ ბაშინჯაღიანი, მუსიკოსი კონსტანტინე ალიხანოვი, მხატვარი ოსკარ შმერლინგი. ფოტო გია გერსამაიას კოლექციიდან. ფერწერისა და ქანდაკების სკოლის პედაგოგები 1901 წ.)

ბაშინჯაღიანისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო კავკასია. მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა როგორც სომხეთის, ისე საქართველოს ბუნებამ. მისი ნამუშევრების ნაწილი ხევის პეიზაჟებსაც ასახავს, რაც მიგვანიშნებს, რომ მხატვარი ამ მხარეს არაერთხელ სტუმრობდა. მთები, ხეობები, ცა, წყალი და სინათლე მის ტილოებზე მხოლოდ ბუნების გამოსახულებად არ რჩება, ისინი გარკვეულ განწყობას ქმნის.
მისი შემოქმედება მხოლოდ პეიზაჟებით არ შემოიფარგლებოდა. ბაშინჯაღიანს განსაკუთრებული ინტერესი ჰქონდა ქართული ლიტერატურის მიმართ და შექმნა შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის“ მოტივებზე შესრულებული ნამუშევრებიც. ამის შესახებ XIX საუკუნის ბოლოს ქართული პრესაც წერდა. მაგალითად, 1888 წლის მარტში გაზეთი „ივერია“ იუწყებოდა, რომ ვასილ აბაშიძის სალიტერატურო საღამოზე ბაშინჯაღიანის მიერ „ვეფხისტყაოსნის“ მოტივებზე შექმნილი სურათები იქნებოდა წარმოდგენილი. იმავე წლის ივნისში კი „მშაკი“ ბაქოში მისი ნახატების გამოფენა-გაყიდვის შესახებ იტყობინებოდა.

Image

ფოტო: მარცხნიდან მარჯვნივ — ავეტიკ ისააკიანი, ოვანეს თუმანიანი, გევორგ ბაშინჯაღიანი, ღაზაროს აღაიანი, ვარდანეს პაპაზიანი, კომიტასი, არშაკ ჩობანიანი. ლიტერატურული კლუბი „ვერნატუნი“. თბილისი, 1908 წელი.

ბაშინჯაღიანის შემოქმედებაში განსაკუთრებული ხიბლი მის მშვიდ და იდუმალ პეიზაჟებს აქვს. მას არ იზიდავდა მხოლოდ დრამატული და ქარიშხლიანი ბუნება, ხშირად იგი სიჩუმეს, ღამის განათებას, მთვარის შუქს, ღრუბლებსა და წყლის ზედაპირზე დაცემულ სინათლეს ხატავდა. ასეთ ნამუშევრებში, როგორიცაა „წვიმიანი დღე სევანზე“, „ღამე ორთაჭალაში“ და „დარიალის ხეობა ღამით“, ბუნება თითქოს ცოცხალ განწყობად გარდაიქმნება.
მისი ერთ-ერთი ცნობილი ნამუშევარია „ყაზბეგი“, ხოლო მოგვიანებით შექმნილ მნიშვნელოვან ნამუშევრებს შორისაა „ალაზნის ველი“ და „არარატი“. ბაშინჯაღიანის შემოქმედებაში არარატის სახე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა. იგი ბუნებიდან ხატავდა კავკასიის მთებს და ცდილობდა მათში არა მხოლოდ გარეგნული სილამაზე, არამედ საკუთარი განცდაც გადმოეცა.
მხატვრისთვის ევროპული ხელოვნების გაცნობასაც მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა. იგი იტალიასა და შვეიცარიაში იმოგზაურა, მოგვიანებით კი რამდენიმე წელი პარიზში გაატარა. ევროპაში მიღებულმა გამოცდილებამ მის მხატვრულ ხედვაზე გავლენა მოახდინა, თუმცა ბაშინჯაღიანის შემოქმედებაში კვლავაც მთავარი დარჩა კავკასიის ბუნება.
ბაშინჯაღიანი სიცოცხლის დიდი ნაწილის განმავლობაში თბილისში ცხოვრობდა და იქიდან კავკასიის სხვადასხვა მხარეში მოგზაურობდა. მისი ნამუშევრები დღეს სხვადასხვა მუზეუმსა და კერძო კოლექციაშია დაცული, მათ შორის საქართველოსა და სომხეთის ხელოვნების მუზეუმებში.
გევორქ ბაშინჯაღიანი 1925 წლის 4 ოქტომბერს თბილისში გარდაიცვალა. თუმცა მისი შემოქმედება დღესაც გვახსენებს მხატვარს, რომლისთვისაც კავკასიის ბუნება უბრალოდ დასახატი სივრცე არ ყოფილა, ეს იყო ადგილი, რომლის სილამაზესაც მთელი თავისი შემოქმედებით გადმოსცემდა.
და ამ ისტორიისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთი რამ: ეს მხატვარი სიღნაღში დაიბადა. ქალაქში, რომლის ხედები, ქუჩები და გარემო დღესაც უამრავ ხელოვანსა და მოგზაურს შთააგონებს.